Toegankelijkheid: een website die voor iedereen werkt
Probeer het eens. Leg uw muis weg en bestel iets in uw eigen webshop met alleen het toetsenbord. Met de tabtoets springt u van onderdeel naar onderdeel, met enter bevestigt u. De kans is groot dat u binnen een minuut vastloopt. U ziet niet meer waar u bent op de pagina. Het menu klapt niet open. Een venster met een aanbieding verschijnt en laat zich niet sluiten. Voor u is dat een proefje van vijf minuten. Voor iemand die door een aandoening geen muis kan bedienen, is het de dagelijkse werkelijkheid, en het einde van zijn bezoek aan uw website.
Digitale toegankelijkheid betekent dat een website of app door iedereen te gebruiken is, ook door mensen met een beperking. Dat is een grotere groep dan vaak wordt gedacht. Mensen die blind of slechtziend zijn, en mensen die kleurenblind zijn. Mensen die doof of slechthorend zijn. Mensen met een motorische beperking, met dyslexie of met moeite om zich te concentreren. Daar komen de tijdelijke gevallen bij: een gebroken pols, een oogontsteking, een telefoon in de felle zon, een baby op de arm. En iedereen die ouder wordt en merkt dat kleine letters en lage contrasten niet meer vanzelf gaan. Vroeg of laat hoort bijna iedereen een keer bij de groep voor wie toegankelijkheid het verschil maakt. Voor een ondernemer is het daarmee ook een zakelijke kwestie. Een bezoeker die uw webshop niet kan bedienen, koopt bij een ander. U merkt daar niets van, want hij stuurt geen klacht. Hij is gewoon weg. Een toegankelijke website bereikt klanten die uw concurrent laat lopen.
Lange tijd was toegankelijkheid in het bedrijfsleven iets wat u kon doen als u er zin in had. Dat is veranderd. Sinds 28 juni 2025 gelden in Nederland wettelijke eisen, die voortkomen uit de European Accessibility Act, een Europese richtlijn. De overheid moest al langer aan zulke eisen voldoen. Nu geldt het ook voor veel bedrijven. In deze blog leest u voor wie de regels gelden, wat toegankelijkheid in de praktijk inhoudt, welke fouten het meest voorkomen en hoe u begint. Deze blog geeft algemene uitleg en is geen juridisch advies. Twijfelt u of de wet op uw situatie van toepassing is, laat dat dan beoordelen door een jurist.
Voor wie gelden de regels?
De European Accessibility Act richt zich op producten en diensten die bedrijven aan consumenten aanbieden. Voor de meeste ondernemers is het belangrijkste onderdeel de e-commerce: webshops en andere websites en apps waarop een consument iets koopt, boekt of bestelt. Ook onder meer bankdiensten voor consumenten, e-books en diensten voor personenvervoer vallen eronder. De regels gelden dus niet alleen voor de bekende grote webwinkels. Een reserveringssysteem, een boekingssite of een app waarmee klanten een abonnement afsluiten, kan er net zo goed onder vallen. De gedachte erachter is eenvoudig. Steeds meer van het dagelijks leven verloopt online: boodschappen doen, een treinkaartje kopen, bankzaken regelen. Wie daar niet zelfstandig aan kan deelnemen, is afhankelijk van anderen voor zaken die de rest van ons zonder nadenken regelt.
Er is een belangrijke uitzondering. Micro-ondernemingen die diensten aanbieden, zijn vrijgesteld. Een micro-onderneming is een bedrijf met minder dan tien werknemers en een jaaromzet of balanstotaal van hooguit twee miljoen euro. Beide voorwaarden moeten gelden. Groeit u over een van die grenzen heen, dan vervalt de vrijstelling. Maakt uw webshop deel uit van een grotere organisatie, dan telt het geheel. Daarnaast kent de wet een uitzondering voor gevallen waarin aanpassing een onevenredige last zou zijn, maar daar kunt u zich niet lichtvaardig op beroepen: u moet het kunnen onderbouwen. Voor diensten die al voor de invoering werden geleverd, bestaat onder voorwaarden een overgangsperiode tot uiterlijk 28 juni 2030.
Het toezicht op webshops en andere e-commercediensten ligt in Nederland bij de Autoriteit Consument en Markt, de ACM. Consumenten kunnen daar ook een melding doen als een webshop voor hen niet te gebruiken is. Voor andere sectoren, zoals financiële diensten, zijn er eigen toezichthouders. Valt uw bedrijf onder de vrijstelling, dan bent u niet verplicht, maar dat is geen reden om het onderwerp te laten liggen. De ACM raadt ook kleinere bedrijven aan om hun toegankelijkheid serieus te nemen. Uw klanten met een beperking hebben er immers niets aan dat u wettelijk niets hoeft. En een bedrijf dat groeit, komt vanzelf op het punt waarop de regels wel gelden. Wie er dan al aan voldoet, hoeft op dat moment niets in te halen. Bedenk ook dat zakelijke klanten er steeds vaker naar vragen. Overheden en grote organisaties stellen bij een opdracht eisen aan de toegankelijkheid van wat ze inkopen. Wie daar als leverancier op voorbereid is, hoeft bij een aanbesteding niet af te haken.
Wat houdt een toegankelijke website in?
De technische maatstaf voor toegankelijkheid zijn de Web Content Accessibility Guidelines, kortweg WCAG. De wet verwijst via een Europese norm naar versie 2.1 van die richtlijnen, op niveau AA. Dat klinkt als een dik handboek, en dat is het ook. Maar de kern is te vatten in vier principes. Een website moet waarneembaar zijn: iedereen moet de inhoud kunnen opnemen, ook wie niet kan zien of horen. Hij moet bedienbaar zijn: ook zonder muis. Hij moet begrijpelijk zijn: duidelijk in taal en voorspelbaar in werking. En hij moet robuust zijn: goed samenwerken met hulpmiddelen zoals een schermlezer, de software die een pagina voorleest.
In de praktijk gaat het vaak om dezelfde zaken, en de meeste zijn niet ingewikkeld. Afbeeldingen zonder beschrijving, zodat een schermlezer alleen 'afbeelding' kan zeggen. Lichtgrijze tekst op een witte achtergrond, die voor veel mensen niet te lezen is. Formuliervelden zonder label, waardoor iemand die niet kan zien moet raden wat hij moet invullen. Foutmeldingen die alleen met een rode rand worden aangegeven, onzichtbaar voor wie kleurenblind is. Knoppen die alleen uit een pictogram bestaan. Video's zonder ondertiteling. Een menu dat alleen met de muis open te klappen is. En koppen die zijn gekozen op hoe groot ze eruitzien, zodat de opbouw van de pagina voor een schermlezer een raadsel is. Veel van deze punten zijn in een middag op te lossen. Andere zitten dieper, in de manier waarop een thema of een onderdeel is gebouwd, en vragen meer werk. Daarom is het van belang om te weten waar u staat voordat u begint: dan weet u wat snel kan en wat u moet inplannen.
Opvallend is hoe vaak een toegankelijke oplossing voor iedereen beter is. Ondertiteling helpt wie doof is, en ook wie in de trein zit zonder oortjes. Goed contrast helpt wie slecht ziet, en ook wie buiten op zijn telefoon kijkt. Een duidelijke foutmelding helpt wie een schermlezer gebruikt, en ook de haastige klant die niet begrijpt waarom zijn bestelling niet doorgaat. Een heldere opbouw met goede koppen helpt bovendien zoekmachines om uw pagina's te begrijpen. Toegankelijkheid, gebruiksgemak en vindbaarheid liggen dicht bij elkaar. Wie zijn website toegankelijk maakt, maakt hem in bijna alle gevallen ook gewoon beter. Er is nog een voordeel dat zelden wordt genoemd. Een website die volgens de richtlijnen is gebouwd, is netter gebouwd. De code is overzichtelijker en beter te onderhouden, en er gaat minder mis bij een update. Toegankelijkheid dwingt tot zorgvuldig werk, en dat betaalt zich op meer plekken terug.
Zo begint u
Begin met meten. Er bestaan gratis hulpmiddelen die een pagina automatisch nalopen, zoals Lighthouse, dat in de browser Chrome zit, en WAVE. Ze vinden in een paar tellen ontbrekende beschrijvingen, te lage contrasten en velden zonder label. Dat is een goed begin, maar geen eindoordeel. Automatische hulpmiddelen vinden maar een deel van de problemen. Of een beschrijving van een afbeelding ook klopt, of de volgorde bij het tabben logisch is en of een bestelproces van begin tot eind te doorlopen is, kan alleen een mens beoordelen. Doe daarom ook de proef uit het begin van deze blog, en laat de website een keer voorlezen door de schermlezer die op uw telefoon of computer zit. Nog beter is het om iemand uit de doelgroep te laten meekijken. Iemand die elke dag met een schermlezer werkt, vindt in tien minuten problemen waar u zelf nooit op zou komen, en laat meteen zien welke daarvan hinderlijk zijn en welke een bezoek onmogelijk maken.
Wees daarbij op uw hoede voor snelle oplossingen. Er worden hulpstukken aangeboden, vaak overlays genoemd, die met één regel code een website toegankelijk zouden maken. Ze voegen een knop toe waarmee de bezoeker het contrast of de lettergrootte kan aanpassen. De onderliggende problemen lossen ze niet op: een formulier zonder labels blijft een formulier zonder labels. Toegankelijkheid zit in hoe een website is gebouwd, en laat zich er niet achteraf overheen leggen. De duurzame weg is de problemen zelf verhelpen, te beginnen bij de plekken waar het meeste op het spel staat: het menu, de zoekfunctie, de productpagina en het afrekenen. Bouwt u een nieuwe website of webshop, of staat er een vernieuwing gepland, dan is dat het beste moment. Toegankelijkheid die vanaf het ontwerp wordt meegenomen, kost weinig extra. Dezelfde eisen achteraf inbouwen in een bestaand platform is altijd meer werk.
Daarna gaat het om volhouden. Een website die vandaag in orde is, kan dat over een halfjaar niet meer zijn, omdat er pagina's bij komen en redacteuren afbeeldingen uploaden zonder beschrijving. Leg daarom vast hoe uw team met inhoud omgaat, en richt het beheersysteem zo in dat een beschrijving bij een afbeelding verplicht is. Neem toegankelijkheid mee bij elke nieuwe functie, in plaats van haar achteraf te herstellen: dat is altijd goedkoper. En publiceer een toegankelijkheidsverklaring, waarin u aangeeft waar u staat en hoe bezoekers een probleem kunnen melden. Geen enkele website is volmaakt. Wat telt, is dat u weet waar u staat, eraan werkt en bereikbaar bent voor wie ergens tegenaan loopt.
Wilt u weten hoe toegankelijk uw website of webshop nu is? BaseCode onderzoekt de techniek, laat zien waar bezoekers vastlopen en lost de knelpunten op. Neem contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek.